Historia Krety jest znacznie dłuższa niż epoka minojska, z którą wyspa kojarzy się najczęściej. Przez tysiące lat jej położenie na skrzyżowaniu szlaków wschodniej części Morza Śródziemnego łączyło wpływy egejskie, greckie, rzymskie, bizantyjskie, arabskie, weneckie i osmańskie.
Poniższa oś czasu jest przewodnikiem do zwiedzania: wskazuje, jak połączyć stanowiska archeologiczne, muzea, miasta i klasztory w jedną opowieść.
Od neolitu do pierwszych pałaców
Stałe osadnictwo na Krecie sięga neolitu. W epoce brązu rozwinęła się kultura, którą dziś nazywamy minojską — nazwa pochodzi od mitycznego króla Minosa i została upowszechniona znacznie później przez archeologów. Ośrodkami władzy, gospodarki i rytuału były zespoły pałacowe w Knossos, Fajstos, Malii i Zakros, a także mniejsze centra, osady i sanktuaria.
Minojczycy utrzymywali rozległe kontakty morskie. Pozostawili ceramikę, pieczęcie, freski oraz system pisma linearnego A, którego nie udało się dotąd pewnie odczytać. Pałace były wielokrotnie niszczone i przebudowywane, między innymi w związku z trzęsieniami ziemi. Erupcja Thery miała poważny wpływ na region, ale upadku świata minojskiego nie da się wyjaśnić jednym wydarzeniem.
Okres mykeński, greckie miasta i Rzym
Około połowy II tysiąclecia p.n.e. na wyspie wyraźnie zaznaczyły się wpływy mykeńskie. Pismo linearne B zapisywało wczesną formę języka greckiego. W kolejnych stuleciach Kreta była podzielona na liczne miasta-państwa; ich ślady można oglądać między innymi w Gortynie, Lato, Apterze i Elefthernie.
Rzymianie podporządkowali wyspę w I wieku p.n.e. Gortyna stała się ważnym centrum administracyjnym rzymskiej prowincji. Z tego okresu pochodzą rozległe ruiny, inskrypcje, drogi, budowle publiczne i ślady wczesnego chrześcijaństwa.
Bizancjum, Emirat Krety i powrót Bizancjum
Po podziale Cesarstwa Rzymskiego Kreta pozostawała w świecie wschodniorzymskim. W IX wieku wyspę opanowali muzułmańscy przybysze z Andaluzji, którzy utworzyli Emirat Krety z centrum w Chandaksie — dzisiejszym Heraklionie. Bizancjum odzyskało wyspę w 961 roku. Kościoły, kaplice i warstwy archeologiczne z tych epok są rozsiane po całej Krecie.
Wenecjanie i Osmanowie
Po IV krucjacie Kreta trafiła pod panowanie weneckie. Wenecjanie rozbudowali porty, fortyfikacje i miasta, których charakter do dziś widać w Chanii, Rethymnonie i Heraklionie. Był to również okres rozwoju sztuki i literatury, ale panowanie nie przebiegało bez konfliktów z miejscową ludnością.
W XVII wieku większość wyspy zajęło Imperium Osmańskie; Heraklion po długim oblężeniu upadł w 1669 roku. Kolejne stulecia przyniosły zmiany społeczne, religijne i architektoniczne oraz serię powstań. Klasztor Arkadi stał się jednym z najważniejszych symboli walki i pamięci historycznej.
Autonomia, zjednoczenie z Grecją i XX wiek
W 1898 roku powstało autonomiczne Państwo Kreteńskie pozostające formalnie pod zwierzchnictwem sułtana, lecz posiadające własne instytucje. Oficjalne zjednoczenie Krety z Grecją nastąpiło w 1913 roku.
Podczas II wojny światowej wyspa była miejscem bitwy o Kretę, rozpoczętej w maju 1941 roku dużą operacją powietrznodesantową wojsk niemieckich. Po zajęciu wyspy nastąpiła okupacja, opór mieszkańców i brutalne represje. Muzea, cmentarze wojenne oraz pomniki w wielu miejscowościach pokazują tę historię z różnych perspektyw.
